استدعی نجیب الکیلانی الروائی المصری المعاصر التاریخ واستلهمه لیقدم النماذج الإنسانیه المشرفه من الحضاره العربیه، ویرصد جهاد الآباء فی شتی جوانب الحیاه، دفاعا عن الدین وسعیا لتاسیس مجد غیر مسبوق، وفی بعض الاحیان کان یستدعی التاریخ لیعالج من خلاله قضایا راهنه اصابت الامه بالإحباط والیاس، ویوقظ به الامل فی نفوس الاجیال الجدیده عن طریق إحیاء الهمه وبعث العزیمه والإصرار، وفی کل الاحوال فإن استلهام التاریخ فی الروایه عند "نجیب الکیلانی"، کان إبرازا لمعطیات الإسلام العظمیه، وإمکاناته الهائله فی تحویل الإنسان، ویمکن ان نجد عددا کبیرا من روایاته التی عبرت عن ذلک. ومن روایاته الإسلامیه قاتل حمزه، وهی روایه تاریخیه وتحکی من خلال شخصیه وحشی بن حرب ذلک العبد الحبشی انعکاس احداث السیره النبویه منذ غزوه «بدر» حتی وفاه وحشی فی عام 25ه، ویدرس المقال هذه الروایه دراسه تاریخیه ودینیه مستفیدا للمنهج الوصفی-التحلیلی ومن نتائج الدراسه انطباق التراث فی هذه الروایه مع افکار الکیلانی المعاصره والإنسان المعاصر علی الإطلاق منها: طلب الحریه والشعور بالاغتراب وضلاله طریق المساومه امام المستعمرین,

1لا شک أن الازدواجیه الشریعه والقانون من أهم التحدیات القانونیه والقضائیه فی القانون الجنائی للبلدان الإسلامیه. وبالرغم من التأکید الدستوری للغالبیه العظمی من بلاد العالم الإسلامی علی أن الإسلام هو الدین الرسمی وأن مبادئ الشریعه الإسلامیه هی المصدر الرئیسی للتشریع فی الممارسه العملیه باستثناء عدد قلیل من البلدان الإسلامیه، بما فی ذلک إیران، لا توجد إشاره إلی الشریعه الإسلامیه. فی القوانین والأنظمه الجنائیه لبعض البلدان مثل مصر والعراق وسوریا والأردن ولبنان، لا یمکن العثور علی أی أثر للشریعه الإسلامیه فحسب، بل یمکن رؤیه تضارب خطیر فیها مع مبادئ الشریعه الإسلامیه وخاصه القرآن والسنه. فی هذا الصدد، فإن شرح أهم أسباب الازدواجیه والتحقیق فیها هو الغرض الرئیسی من هذه الدراسه التی تقوم بتبیین الأسباب والتبعات لازدواجیه الشریعه والقانون فی البلدان الإسلامیه بالاعتماد علی المنهج الوصفی - التحلیلی واستخدام المصادر المکتبیه، وتشیر نتائجها إلی أنها من الأسباب المهمه والمؤثره فی إزدواجیه الشریعه والقانون فی البلدان الإسلامیه، هی احتلال بعض هذه البلدان من قِبل الدول الاستعماریه وأیضا تأثیر التیارات الفکریه والعلمانیه فی نظام التشریع الجنائی وعولمه القانون الجنائی وإغفال حق الله واقتصار علی حق الناس.

کانت الروایه الشفویه والطریقه الإسنادیه هی الصوره الغالبه علی کثیر من کتب الحدیث والفقه والنصوص الرجالیه والتفسیریه وحتی المصادر التاریخیه والادبیه التی دونت فی القرون الاولی من التاریخ الإسلامی. سیطره هذا الاسلوب علی روایه الحدیث إلی جانب الإعتقاد الذی کان سائدا بان العرب کانوا یمتلکون ذاکرات قویه تغنیهم عن کتابه ما یتلقون من تعالیم لفتره طویله، جعل بعض الکتاب یعتقد بان المصادر لهذه الکتب کانت شفویه تماما. و ما نرمی إلیه فی هذا المقال هوالتعرف علی مصادر کتابه الحدیث والتاریخ الروائی معتمدین علی شواهد تثبت استخدام الکتابه فی عصر النبوه وشیوعها الواسع فی عصر الصحابه والتابعین، کما اوضحنا دور الکتابه التاریخی فی تسجیل و تدوین التراث العلمی والدینی للمسلمین. ثم بینا ما احدثته الذاکره العربیه المزعومه من إبهامات و مشاکل فی التراث العلمی للقرون الإسلامیه الاولی، و اوضحنا الجوانب المختلفه للنظریه القائله بان معظم الراویات والاحادیث وصلت إلی جامعی الاحادیث وکتاب التاریخ عبر الکتابه المستمره للاساتذه والطلاب، إذا هناک علاقه و تعامل بین الروایات الشفویه فی القرون الاولی والمصادر المکتوبه.   لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تعتبر المدینه بمعاییرها المتمیزه فی المصادر الإسلامی هارضیه مواتیه لوصول الإنسان إلی الکمال. ویحاول الباحثان فی بحثهما هذا والذی یعتبر توظیفیا فی هدفه ووصفیا تحلیلیا من حیث المنهج، تسلیط الضوء علی مکانه المدینه من وجهه نظر المصادر الدینیه خاصه القرآن الکریم، لانه طالما لا یتم النظر إلی المدینه من هذا المنظور فکل تخطیط وتعریف عن المدینه للوصول إلی المدینه المنشوده لایجدی وبالنظر إلی انالإسلام قد وضع احکام لکل جوانب الحیاه، وان القرآن هو تبیان لکل شیء فالباحثان حاولا ان یبحثاعنهیکلیه المدینه التی یوکد الإسلام علی ها ویبین کیفیه تقییم القرآن مکانه المدینه المنشوده وما هی معاییرها المویده. و توصلت النتائج إلیان المدینه من منظور الإسلام تحظی بمکانه مرموقه ورغم ان القرآن لم یتناول خصائص المدینهوافضیتها وبناها بشکل مباشر، ولکنه یشیر إلی کثیر من خصائصها وافضیتها وبناها بشکل غیر مباشر فمن هذا المنطلق یمکنترسیم وتعریف المدینه الإسلامیه کما یجب الانتباه ان المصادر الإسلامیه ترسم العلاقات الداخلیه للمدینه والقضایا الإنسانیه وذلک اکثر اهمیه من الصوره وهیکله المدن کما توکد علی البنی الاقتصادیه، والامنیه، والعداله من بین البنی السائده علی المدن بمعناها العام.

چکیده فارسی:عقل، عاطفه و عمل سه عنصر اساسی تربیت اخلاقی هستند. درباره تاثیر و برتری عقل و عاطفه در تربیت اخلاقی، بحث های فراوانی شده است. این مقاله قصد ندارد به بررسی این نکته بپردازد که آیا بین این دو ثنویت است یا وحدت، چرا که امروزه دیگر از ثنویت هایی که شاید قرن ها به طول انجامیده است دیگر خبری نیست. آنچه که در این پژوهش مطرح می شود جایگاه و نقش عقل و عاطفه در تربیت اخلاقی با توجه به زمان است. بررسی ها نشان می دهد که از منظر زمان عواطف در دوران اولیه کودکی عواطف زودتر از امور عقلانی و انتزاعی حضور و ظهور پیدا می کنند. بر این اساس تربیت اخلاقی باید از احساسات شروع شود و بهترین زمان دوران کودکی است، چون دنیای کودکی دنیای مملو از عواطف و احساسات است. از این رو تربیت اخلاقی صحیح، در گرو اهتمام و توجه به هر دو ب‍عد عقل و عاطفه با توجه به عنصر زمان است. چکیده عربی:العقل، والعاطفة، والعمل، ثلاثة عناصر أساسیة فی التربیة الأخلاقیه. هناک بحوث کثیرة حول تأثیر العقل والعاطفة فی التربیة الأخلاقیه. و هذه المقالة لا ترمی إلی إثبات أو نفی وحدة أو ازدواجیة هذین الجانبین، و ذلک لأن موضوع الأزدواجیة الذی استمر علی مدی قرون متمادیة لم یعد له الیوم أی وجود. یتناول هذا البحث مکانة و دور العقل فی التربیة الأخلاقیة فی ضوء الظروف الزمانیه. تظهر البحوث انه من الجانب الزمانی، ان العواطف فی المراحل الأولی من الطفولة تظهر أسرع من الجوانب التعقلیة والانتزاعیه. و علی هذا الأساس ینبغی أن تبدأ التربیة الأخلاقیة من المشاعر. والزمان الأفضل لها مرحلة الطفوله، و ذلک لأن عالم الطفولة زاخر بالمشاعر والعواطف. و انطلاقا من ذلک فان التربیة الأخلاقیة الصحیحة رهینة بالاهتمام بکلا الجانبین العقلی والعاطفی، مع أخذ عنصر الزمان بنظر الاعتبار.

لقد واجهت العماره الإسلامیه الیوم مشکله اساسیه وهی ضیاع حقیقه هذه العماره وجوهرها والغفله عن بعد من ابعادها المهمه وهی العلاقه بین الماده والمعنی. فالعماره الإسلامیه فی الاغلب تلفت انتباه کثیر من المستشرقین الذین ینتمون إلی ثقافات مختلفه وحضارات متنوعه، فلذلک هذه الجماعه فی بحوثهم عن العماره الإسلامیه یکتفون بدراسه مظاهر جمالها الخارجیه، ویغفلون عن حقیقه هامه وهی ان الزخارف والزرکشات والتنمیقات المتمثله فی هذه العماره فی ظاهر الامر لیست إلا مظهرا وصورا خارجیه، والحقیقه المغفوله عنها هی ان العماره الإسلامیه بوصفها لها إمکانیه لان تتغیر وفقا للتغیرات الزمنیه والمکانیه. فهذه الدراسه تهدف إلی کشف حقیقه هامه وهی وجوب التفکیک بین جمال العماره الإسلامیه البصری والحقیقه الکامنه وراء هذا الجمال الظاهری. وتتناول هذه المقاله العلاقه العمیقه الموجوده بین الصوره والمعنی فی العماره الإسلامیه، کما تدرس العلاقه الوثیقه بین الفن الذی یمارسه المعمار المسلم کفنان وبین افکاره، فهناک دلالات واضحه تدل علی إنتقال المفاهیم من عالم المعنی إلی عالم الصوره والماده، والامر کذلک بالنسبه لموضوع الرموز وفکها فی هذه العماره، حیث تنتقل الرموز ایضا من عالم المعنی إلی عالم الصوره، فهذا هو الموضوع الذی یزید من اهمیه العماره الإسلامیه بالنسبه للعمارات الاخری. بناء علی ذلک فإن التجلی من اهم مراحل تبدیل المعنی بالصوره، ای إیصال الغیاب إلی الظهور، هذا الظهور یمتلک صورا متفاوته فی دایره الحوزات الفنیه المختلفه.

چکیده عربی:إن ما نلاحظه الآن هو بطء عملیه التحدیث و إنتاج الفکر و العلم فی الدراسات المنصبه علی الفکر السیاسی للإسلام، ففی بحثنا الحاضر نرمی إلی بیان العقبات التی تحول دون إبداع مثولوجیه (منهجیه) تحدیث فی مجال الدراسات المتعلقه بالفکر السیاسی للإسلام، و تتمثل هذه العقبات الأربع فی العقبات المتعلقه بالباحثین أنفسهم، العقبات الناشئه من النظام التعلیم و المعرفی فی العالم الإسلامی، العقبات الناجمه عن النظام التعلیمی و المعرفی الغربی و تداعیاته و انعکاساته علی فکر المسلمین، و أخیرا العقبات ذات الصله بالأنظمه السیاسیه و الحکومات فی العالم الإسلامی.   چکیده فارسی:به نظر می رسد که روند نوآوری و تولید دانش در مطالعات اندیشه سیاسی اسلام از پویایی و سرعت لازم برخوردار نیست، این مقاله در صدد است به تبیین موانع روش شناختی نوآوری در تحقیقات اندیشه سیاسی اسلام بپردازد. این موانع در چهار دسته مورد بررسی قرار گرفته اند: دسته اول موانعی که به محقق مربوطند، دسته دوم موانعی است که به نظام آموزشی و معرفتی در جهان اسلام باز می گردد، دسته سوم به موانعی می پردازد که از نظام علمی و معرفتی غرب ناشی می شوند و تاثیرگذاری جوهره اندیشه غرب، اندیشه مسلمانان را تحت تاثیر قرار داده است، دسته چهارم موانعی را مورد بحث قرار می دهد که به نظام های سیاسی و حکومتهای جهان اسلام مربوط می شود.

چکیده فارسی: ارائه الگوی نظری تربیت اسلامی، روشی است که در طی آن نظریه پردازان تربیت اسلامی به شیوه ای سامان مند در باب تعلیم و تربیت دینی نظریه پردازی نموده اند. در واقع سامان مندی، حد ممیزه آن از سایر رویکردها و دیدگاه ها در خصوص تربیت اسلامی است. در این نگاه نظام تربیت اسلامی مجموعه ای از اجزا و روابط میان آنهاست که توسط ویژگی های معین به هم وابسته یا مرتبط می شوند. از این رو آنچه این پژوهش در پی آن است توصیف الگوهای نظری تربیت اسلامی است. بنابراین در پژوهش حاضر مساله اصلی پژوهش، بررسی الگوهای نظری تربیت اسلامی ارائه شده توسط صاحب نظران است. به عبارت دقیق تر اینکه صاحب نظران تربیت اسلامی را به چه معنایی به کار برده اند؟ در ارائه الگوی تربیتی از چه منابعی بهره گرفته اند؟ در استفاده از منابع از چه روش هایی (توصیفی، توصیفی ‐ استنباطی و استنباطی) بهره گرفته اند؟ برای بررسی سوالات بالا، پژوهشگران از روش تحلیل محتوا استفاده نموده ا ند. نتایج به دست آمده، پنج الگوی نظری در دیدگاه صاحب نظران تربیت اسلامی را نشان می دهد. رویکرد اول که بیشتر صاحب نظران تاریخی را دربر می گیرد مبتنی بر دیدگاه انسان شناسی است. رویکرد دوم، رویکرد نظام گرا به تربیت اسلامی است. رویکرد سوم، رویکرد مساله محور، رویکرد چهارم، رویکرد تحلیل مفهومی و در پایان رویکرد پنجم، رویکرد تحلیل فلسفی است. چکیده عربی:ان إبراز الاسوة (أو القدوة) النظریة فی التربیة الإسلامیة اسلوب یتناول فیه المنظرون فی التربیة و بطریقة منهجیة، طرح نظریة فی مجال التعلیم والتربیة الدینیه. و فی الواقع ان الحالة المنهجیة تعد بمثابة الحد الفاصل الذی یمیزه عن سائر التوجهات والرؤی فی خصوص التربیة الإسلامیه. فی ضوء هذه الرؤیة یعد نظام التربیة الإسلامیة بمثابة مجموعة من الأجزاء والمکونات بالاضافة إلی العلاقات والوشائج التی تربطها فی ما بینها وفقا لخصائص معینه. و انطلاقا من ذلک فان ما یرمی إلیه هذا البحث هو إعطاء وصف للاسوة النظریة فی التربیة الإسلامیه. و علی هذا الأساس فان القضیة الاساسیة التی یتناولها هذا البحث هی تسلیط الضوء علی النماذج النظریة التی یطرحها أصحاب النظر فی التربیة الإسلامیه. و بعبارة أدق بأی معنی یأخذ أصحاب النظر مسئلة التربیة الإسلامیة؟ و ما المصادر التی اعتمدوها فی طرحهم للنموذج التربوی؟ و ما الأسالیب التی أتبعوها فی الاستفادة من تلک الأسالیب (وصفیة، أو وصفیة ‐ استنباطیة، أو استنباطیة)؟اتبع الباحثون اسلوب تحلیل المحتوی لتقصی الأسئلة المعروضة آنفا. و تقدم النتائج المستخلصة خمسة نماذج یطرحها اصحاب النظر فی حقل التربیة الإسلامیه. الاتجاه الأول الذی یشمل معظم أصحاب النظر علی امتداد التاریخ الإسلامی، یقوم علی مبدأ معرفة الإنسان. والاتجاه الثانی هو نظام التوجه صوب النظم فی التربیة الإسلامیة، والاتجاه الثالث هو نظام القضیة المحوریة، والاتجاه الرابع هو اتجاه التحلیل المفهومی. و أخیرا الاتجاه الخامس و هو اتجاه التحلیل الفلسفی.